“Antidepressant nədir?” — bu sual, adətən, insan öz həkimindən və ya psixiatrından ilk dəfə bu qrup dərmanlardan birinin təyin olunduğunu eşidəndə yaranır. Bir çox insan üçün bu, həm ümid, həm də narahatlıq mənbəyidir: dərman kömək edəcəkmi, asılılıq yaradacaqmı, yan təsirləri necə olacaq?
Antidepressant — beynimizdəki müəyyən kimyəvi maddələrin, yəni neyrotransmitterlərin (sinir hüceyrələri arasında siqnal ötürən kimyəvi maddələrin) səviyyəsinə təsir edərək əhval-ruhiyyəni, enerji səviyyəsini və ümumi psixi vəziyyəti tənzimləməyə kömək edən dərman qrupudur.
Bu dərmanlar ilk növbədə klinik depressiyanın (uzunmüddətli və gündəlik həyata mane olan kədər halının) müalicəsi üçün işlənib hazırlansa da, bu gün onlardan bir sıra digər psixi və hətta bəzi fiziki vəziyyətlərin müalicəsində də istifadə olunur.
Vacib məqam ondan ibarətdir ki, antidepressantlar “əhvalı süni şəkildə yüksəldən” və ya “xoşbəxtlik həbi” deyil. Onlar beynin öz-özünü tənzimləmə mexanizmini bərpa etməyə kömək edir və adətən tam təsirini göstərmək üçün bir neçə həftə vaxt tələb edir.
“Antidepresant içsəm asılı olaram” — bu qorxu çox insanın müalicədən imtina etməsinə səbəb olur. Bu videoda antidepresantlar haqqında ən geniş yayılmış yanlış düşüncəni elmi faktlarla izah edirəm.
Antidepresantlar narkotik maddələr kimi süni xoşbəxtlik və ya eyforiya yaratmır. Onlar sadəcə beynimizdəki pozulmuş kimyəvi balansı — serotonin, dopamin və digər neuromediatorları — tənzimləyir.
Antidepressantlar yalnız “pis əhval” üçün deyil, konkret klinik diaqnozlar üçün təyin olunur.
Nevroloq Həkim adətən aşağıdakı əlamətlər iki həftədən artıq davam etdikdə və gündəlik həyata mane olduqda antidepressant müalicəsini nəzərdən keçirir:
Bundan əlavə, antidepressantlar aşağıdakı vəziyyətlərin müalicəsində də istifadə olunur:
Antidepressant təyin olunmazdan əvvəl psixiatr və ya Nevroloq həkim ətraflı klinik müsahibə aparır, simptomların müddətini və şiddətini qiymətləndirir, digər tibbi səbəbləri (məsələn, qalxanabənzər vəzin funksiyasının pozulması, dəmir və ya B12 vitamini çatışmazlığı) istisna etmək üçün laborator müayinələr təyin edə bilər.
Bəzi hallarda psixoloji testlər və qiymətləndirmə şkalalarından da istifadə olunur. Diaqnoz yalnız simptomlara deyil, onların həyat keyfiyyətinə təsirinə əsaslanır.
Cəmiyyətimizdə psixi sağlamlıq mövzusundakı stiqma səbəbindən antidepressantlar haqqında bir çox yanlış təsəvvür mövcuddur.
Gəlin bunlardan bir neçəsini aydınlaşdıraq:
Müalicənin ilk həftələrində aşağıdakı yan təsirlər müşahidə oluna bilər və adətən 1-2 həftə ərzində azalır:
Antidepressantlar dərhal təsir göstərmir. Adətən ilk müsbət dəyişikliklər 2-4 həftə ərzində, tam terapevtik effekt isə 6-8 həftəyə qədər müddətdə hiss olunur.
Bu müddət ərzində səbirli olmaq və dərmanı həkimin göstərişinə uyğun davam etdirmək çox vacibdir, hətta ilk həftələrdə heç bir dəyişiklik hiss olunmasa belə.
Birinci depressiv epizoddan sonra antidepressant müalicəsi adətən əlamətlər tam yox olduqdan sonra da azı 6-12 ay davam etdirilir ki, residiv (təkrarlanma) riski azalsın. Təkrarlanan epizodları olan xəstələrdə həkim daha uzunmüddətli müalicə tövsiyə edə bilər.
Antidepressantı heç vaxt özbaşına və qəfil dayandırmaq olmaz. Qəfil dayandırma dayandırma sindromuna (baş gicəllənməsi, “elektrik cəreyanı” hissi, əsəbilik, qrip bənzəri əlamətlər) səbəb ola bilər.
Həkim dozanı tədricən azaldaraq (titrasiya) bədənin yeni vəziyyətə uyğunlaşmasına şərait yaradır.
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Antidepressant qəbulu, dozası və müalicə müddəti ilə bağlı bütün qərarlar mütləq ixtisaslı həkimlə məsləhətləşərək qəbul edilməlidir.