Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli olaraq hazırlanmışdır və professional tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Hər hansı sağlamlıq problemi və ya narahatlıq olduqda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
Kümə baş ağrısı və ya tənzionoz (gərginlik) baş ağrısı, baş və boyun əzəələrinin gərginləşməsi nəticəsində yaranan primer baş ağrısı növüdür. Bu tip baş ağrısı miqren və ya klaster baş ağrısından fərqli olaraq, adətən orta intensivlikdə olur və nadir hallarda şiddətli olur.
Tibbi terminologiyada bu vəziyyət “tension-type headache” (TTH) adlanır və iki əsas formaya bölünür:
Epizodik kümə baş ağrısı: Ayda 15 gündən az təkrarlanan baş ağrıları. Bu forma daha geniş yayılmışdır və adətən stress, yorğunluq və ya pis duruşla əlaqədardır.
Xroniki kümə baş ağrısı: Ayda 15 və ya daha çox gün təkrarlanan, 3 aydan çox davam edən baş ağrıları. Bu forma daha ciddi olub, peşəkar tibbi müdaxilə tələb edir.
Kümə baş ağrısının yaranma mexanizmi hələ də tam aydınlaşdırılmayıb, lakin araşdırmalar göstərir ki, baş və boyun nahiyəsindəki əzələlərin uzun müddətli gərginliyi, mərkəzi sinir sistemindəki ağrı həssaslığının artması və psixoloji faktorlar bu prosesdə mühüm rol oynayır.
Kümə baş ağrısının yaranmasına bir sıra amillər təsir göstərir. Bu səbəbləri başa düşmək, problemin qarşısının alınması və effektiv müalicəsi üçün vacibdir.
Əzələ gərginliyi: Uzun müddət kompüter qarşısında oturmaq, düzgün olmayan duruş və ya fiziki iş boyun, çiyin və baş əzələlərinin gərginləşməsinə səbəb olur.
Göz yorğunluğu: Uzun müddət ekrana baxmaq, zəif işıqlandırma və ya düzgün seçilməmiş eynək dioptriləri göz əzələlərinin gərginləşməsinə və baş ağrısına yol açır.
Yuxusuzluq: Qeyri-kafi və ya keyfiyyətsiz yuxu orqanizmin bərpasına mane olur və baş ağrısı riskini artırır.
Dehidratasiya: Bədəndə su çatışmazlığı beyin toxumasının qısamüddətli büzüşməsinə və baş ağrısına səbəb ola bilər.
Stress və narahatlıq: Emosional gərginlik bədəndə kortizol və adrenalin kimi stress hormonlarının ifrazına səbəb olur, bu da əzələ gərginliyinə və baş ağrısına gətirib çıxarır.
Depressiya: Depressiv vəziyyətlər xroniki baş ağrısı ilə tez-tez birlikdə müşahidə olunur.
Həyəcan və emosional yüklənmə: Davamlı psixoloji təzyiq kümə baş ağrısının tezliyini artırır.
Pis qidalanma: Qeyri-müntəzəm və ya keyfiyyətsiz qidalanma, yeməklərin ötürülməsi qan şəkərinin azalmasına və baş ağrısına səbəb olur.
Kafeinin həddindən artıq istehlakı: Kafein asılılığı və ondan kəskin imtina baş ağrısına yol açır.
Alkohol və siqaret: Bu maddələr damarların daralmasına və beyin qan dövranının pozulmasına səbəb olur.
Fiziki aktivlik çatışmazlığı: Hərəkətsiz həyat tərzi əzələ gərginliyinə və zəif fiziki vəziyyətə gətirib çıxarır.
Kümə baş ağrısını digər baş ağrısı növlərindən fərqləndirmək üçün onun xarakterik əlamətlərini bilmək vacibdir.
Bilateral ağrı: Ağrı adətən başın hər iki tərəfində hiss olunur, baxmayaraq ki, bəzən tək tərəfli də ola bilər.
Sıxıcı və ya təzyiqedici xarakter: Xəstələr ağrını “başa kəmər bağlanması”, “başın sıxılması” və ya “ağırlıq hissi” kimi təsvir edirlər.
Yüngül və ya orta intensivlik: Əksər hallarda ağrı gündəlik fəaliyyətləri tam dayandırmır, lakin narahatlıq yaradır.
Tədricən başlama: Ağrı adətən yavaş-yavaş artır və bir neçə saat, bəzən isə günlər boyu davam edə bilər.
Fiziki aktivlikdən asılı olmayan təbiət: Adi fiziki fəaliyyət ağrını gücləndirmir (bu miqrendən fərqli cəhətdir).
Kümə baş ağrısı zamanı aşağıdakı simptomlar da müşahidə oluna bilər:
Diqqət edilməli vacib məqam: Əgər baş ağrınız qəfil və şiddətli başlayırsa, qızdırma, boyun sərtliyi, görmə pozğunluqları, danışıq çətinliyi və ya şüur itkisi ilə müşayiət olunursa, dərhal təcili tibbi yardım almalısınız. Bu, daha ciddi nevroloji problemlərin əlamətləri ola bilər.
Kümə baş ağrısının düzgün diaqnostikası effektiv müalicənin əsasını təşkil edir. Diaqnoz qoyma prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir:
Nevroloq Həkim əvvəlcə ətraflı tibbi tarixçə toplayır, o cümlədən:
Nevroloji müayinə zamanı həkim:
Kümə baş ağrısının müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və həm dərman, həm də dərmansız üsulları əhatə edir.
Ağrıkəsici dərmanlar:
Bu dərmanlar epizodik baş ağrıları üçün effektivdir, lakin uzunmüddətli istifadə tibbi nəzarət tələb edir.
Əzələ relaksantları: Əzələ gərginliyinin azaldılması üçün Nevroloq həkim tizanidin və ya baklofen kimi preparatlar təyin edə bilər.
Antidepressanlar: Xroniki kümə baş ağrısı hallarında, xüsusən stress və depressiya ilə əlaqədar olduqda, amitriptilin və ya digər antidepressanlar faydalı ola bilər.
Profilaktik müalicə: Xroniki formada həkim baş ağrısının qarşısını almaq üçün müntəzəm qəbul edilən dərmanlar təyin edə bilər.
Fizioterapiya: Boyun və çiyin əzələrinin massajı, gərginliyin azaldılması üçün xüsusi məşqlər.
Akupunktura: Bəzi xəstələrdə kümə baş ağrısının tezliyini və intensivliyini azaldır.
Bioloji əks əlaqə (biofeedback): Xəstələrə əzəələ gərginliyini idarə etməyi öyrədir.
Psixoterapiya: Kognitiv-davranış terapiyası stress və narahatlığın idarə edilməsinə kömək edir.
Relaksasiya texnikaları: Dərin nəfəs məşqləri, meditasiya, yoqa və progressiv əzəələ relaksasiyası.
Profilaktik tədbirlər kümə baş ağrısının tezliyini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Müntəzəm yuxu rejimi: Hər gün eyni vaxtda yatmaq və oyanmaq, gecə 7-8 saat keyfiyyətli yuxu.
Stressin idarə edilməsi: Meditasiya, yoqa, hobbi fəaliyyətləri və vaxtaşırı istirahət.
Düzgün duruş: İş yerinin erqonomikası, hər 30-45 dəqiqədən bir qısa fasilələr, gərginlik məşqləri.
Balanslaşdırılmış qidalanma: Müntəzəm yeməklər, kifayət qədər su istehlakı (gündə 1.5-2 litr), kafeinin məhdudlaşdırılması.
Fiziki aktivlik: Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli məşq (gəzinti, üzgüçülük, velosiped).
Hər kəsin fərdi tetikleyiciləri ola bilər. Onları müəyyənləşdirmək və qarşısını almaq üçün baş ağrısı gündəliyi tutmaq faydalıdır:
Kümə baş ağrısı və miqren tez-tez qarışdırılan iki fərqli baş ağrısı növüdür. Kümə baş ağrısı adətən başın hər iki tərəfində sıxıcı və ya təzyiqedici ağrı şəklində özünü göstərir və orta intensivlikdə olur. Fiziki aktivlik ağrını gücləndirmir və nadir hallarda ürəkbulanma və ya qusma ilə müşayiət olunur.
Miqren isə daha çox başın bir tərəfində lokallaşan, pulsasiya xarakterli, orta və ya şiddətli intensivlikdə ağrıdır. Fiziki aktivlik migreni pisləşdirir və tez-tez ürəkbulanma, qusma, işığa və səsə həssaslıq kimi simptomlarla müşayiət olunur.
Bəzi insanlarda miqren aura (görmə pozğunluqları, karıncalanma) ilə başlayır. Müalicə yanaşmaları da fərqlidir, ona görə də düzgün diaqnoz vacibdir.
Bəli, kümə baş ağrısı gündəlik ola bilər və bu vəziyyət xroniki kümə baş ağrısı adlanır. Əgər baş ağrınız ayda 15 və ya daha çox gün təkrarlanırsa və bu vəziyyət 3 aydan çox davam edirsə, xroniki forma ilə üzləşə bilərsiniz.
Stress və narahatlıq kümə baş ağrısının ən əsas səbəblərindən biridir. Emosional gərginlik zamanı bədənimizdə bir sıra fizioloji dəyişikliklər baş verir: stress hormonları (kortizol və adrenalin) səviyyəsi artır, bu da baş, boyun və çiyin əzəələrinin qeyri-iradi gərginləşməsinə səbəb olur.
Kümə baş ağrısı adətən ciddi problem deyil, lakin müəyyən hallarda mütləq nevroloq həkimə müraciət etməlisiniz. Təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətlər: qəfil və şiddətli baş ağrısı (ömrünüzdə heç vaxt yaşamadığınız kimi), qızdırma və boyun sərtliyi ilə müşayiət olunan baş ağrısı (menenjit əlaməti ola bilər), görmə pozğunluqları, danışıq çətinliyi və ya bədənin bir tərəfində zəiflik (insult riski), baş zədəsindən sonra yaranan baş ağrısı.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli olaraq hazırlanmışdır və professional tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Hər hansı sağlamlıq problemi və ya narahatlıq olduqda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.