Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Sinir ağrıları nədir? Sinir ağrıları üçün nə etməli?
İnsan bədəni milyonlarla sinir lifindən ibarət mürəkkəb bir şəbəkə ilə əhatə olunmuşdur. Bu şəbəkə beynimizə toxunma, temperatur və ağrı kimi duyğuları ötürən bir növ “rabitə xətti” rolunu oynayır.
Lakin bəzən bu sistemin özündə zədələnmə və ya funksiya pozğunluğu yaranır. Tibbi dildə neyropatik ağrı olaraq adlandırılan sinir ağrıları, insanın gündəlik fəaliyyətinə ciddi maneə törədən, yuxu rejiminə və psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir edən xroniki bir vəziyyətdir.
Sinir ağrısı (Neyropatik Ağrı) nədir?
Sinir ağrıları, sinir liflərinin zədələnməsi, sıxılması və ya müəyyən xəstəliklər nəticəsində iltihablanması ilə ortaya çıxan bir vəziyyətdir.
Sinir sistemi iki əsas hissəyə bölünür:
Mərkəzi Sinir Sistemi: Beyin və onurğa beyni.
Periferik Sinir Sistemi: Onurğa beynindən çıxaraq əllərə, ayaqlara və daxili orqanlara yayılan sinirlər.
Bu sistemin hər hansı bir nöqtəsində yaranan nasazlıq ağrı siqnallarının nizamsız ötürülməsinə səbəb olur. Xəstələr bu vəziyyəti çox vaxt “vücudumda elektrik dövranı pozulub” kimi təsvir edirlər.
Sinir ağrılarının əlamətləri
Sinir ağrısını digər ağrılardan ayıran bəzi spesifik xüsusiyyətlər vardır. Əgər aşağıdakı hissləri yaşayırsınızsa, böyük ehtimalla sinir ağrıları ilə qarşı-qarşıyasınız:
Elektrik çarpması hissi: Ani və kəskin şəkildə gəlib keçən sancılar.
Yanma: Dərinin daxilindən gələn və soyuq su ilə belə keçməyən istilik hissi.
İynə batması və qarışqa gəzməsi: Tibbi dildə paresteziya adlanan bu vəziyyət uyuşma ilə müşayiət olunur.
Alodiniya: Normalda ağrı verməyən toxunuşların (məsələn, paltarın dəriyə sürtünməsi və ya yüngül meh) şiddətli ağrı yaratması.
Gecə pisləşməsi: Ağrılar adətən axşam saatlarında və istirahət zamanı daha da dözülməz olur.
Sinir ağrılarının əsas səbəbləri
Sinir ağrısının tək bir səbəbi yoxdur. Bir çox daxili xəstəlik və ya xarici amil sinirlərə zərər verə bilər:
1. Şəkərli diabet (Diabetik Neyropatiya)
Dünyada sinir zədələnməsinin ən geniş yayılmış səbəbi diabetdir. Qanda şəkərin uzun müddət yüksək olması kiçik qan damarlarına və sinir liflərinə birbaşa zərər verir. Bu, adətən ayaq barmaqlarından başlayan yanma və uyuşma hissi ilə özünü göstərir.
2. Sinir sıxılmaları (Yırtıqlar və Tunel Sindromları)
Bel və boyun yırtıqları zamanı fəqərələrarası disklər sinir köklərini sıxır. Bu da həmin sinirin getdiyi nahiyədə (məsələn, ayaqda və ya qolda) şiddətli ağrıya səbəb olur. Karpal tunel sindromu isə biləkdəki sinirin sıxılması nəticəsində əllərdə uyuşma və ağrı yaradır.
3. İnfeksion xəstəliklər
“Zona” (Herpes Zoster) xəstəliyindən sonra qalan ağrılar (postherpetik nevralgiya) ən dözülməz sinir ağrısı növlərindən biridir. Həmçinin İİV/QİÇS, hepatit C və Lyme xəstəliyi də sinirlərə zərər verə bilər.
4. Vitamin çatışmazlığı
B1, B6 və xüsusilə B12 vitamini sinir sisteminin qoruyucu təbəqəsi olan miyelin qişasının bərpası üçün vacibdir. Bu vitaminlərin əskikliyi sinir ötürücülüyünü pozur.
5. Travmalar və cərrahiyyə
Qəzalar, düşmələr və ya bəzən uğurlu keçən əməliyyatlardan sonra belə sinir uclarının zədələnməsi həmin nahiyədə xroniki ağrılara yol aça bilər.
Sinir ağrılarının diaqnostikası
Düzgün müalicə üçün ilk növbədə ağrının mənbəyi müəyyən edilməlidir. Həkimlər adətən aşağıdakı metodlardan istifadə edirlər:
| Müayinə Üsulu | Nəyi Yoxlayır? |
| EMG (Elektromioqrafiya) | Sinirlərin elektrik keçiriciliyini və əzələlərin cavabını ölçür. |
| Qan Analizi | Şəkər səviyyəsi, B12 vitamini və iltihab göstəricilərini yoxlayır. |
| MRT (Maqnit Rezonans) | Sinir sıxılmasına səbəb olan yırtıq və ya şişləri görüntüləyir. |
| Nevroloji Müayinə | Reflekslər, hissiyyat və əzələ gücü yoxlanılır. |
Sinir ağrılarının müalicəsi
Sinir ağrıları müalicəsində standart ağrıkəsicilər (aspirin, parasetamol və s.) çox vaxt kifayət etmir.
Müalicə fərdi yanaşma tələb edir:
Dərman müalicəsi
Antikonvulsantlar: Əslində qıcolma əleyhinə olan bu dərmanlar, sinir hüceyrələrindəki “səhv” elektrik siqnallarını sakitləşdirir.
Antidepressantlar: Beyindəki ağrı mərkəzlərinə təsir edərək ağrı həddini yüksəldir (depressiya olmasa belə istifadə edilir).
Topikal vasitələr: Tərkibində lidokain və ya kapsaisin (bibər ekstraktı) olan yapışqanlar (plastırlar) və kremlər.
Fizioterapiya və Reabilitasiya
Xüsusi məşqlər vasitəsilə sinir sıxılmalarını azaltmaq, qan dövranını yaxşılaşdırmaq və əzələləri gücləndirmək mümkündür. TENS cihazı (dəri üzərindən elektrik stimulyasiyası) ağrı siqnallarını bloklamağa kömək edir.
Həyat tərzi dəyişiklikləri
Pəhriz: Qan şəkərini stabil saxlamaq sinir zədələnməsinin qarşısını alır.
Siqaret və Alkoqoldan İmtina: Alkoqol sinirlər üçün birbaşa toksikdir, siqaret isə qan dövranını pozaraq sinirlərin qidalanmasına mane olur.
Düzgün Ayaqqabı Seçimi: Xüsusilə ayaqlarda sinir ağrısı olanlar üçün ortopedik ayaqqabılar vacibdir.
Sinir ağrıları üçün nə etməli?
Sinir ağrısı (neyropatik ağrı) dözülməz ola bilər, çünki o, adi ağrıkəsicilərə həmişə cavab vermir. Həkim müalicəsinə əlavə olaraq, ev şəraitində ağrını yüngülləşdirmək və sinirləri sakitləşdirmək üçün edə biləcəyiniz bir neçə effektiv üsul var.
Budur evdə tətbiq edə biləcəyiniz təhlükəsiz üsullar:
Temperatur Terapiyası (İsti və ya Soyuq)
İlıq Vanna: Suya Epsom duzu (İngilis duzu/Maqnezium sulfat) əlavə edib 15-20 dəqiqə dincəlmək əzələləri boşaldır və maqneziumun dəridən sorulması ilə sinirləri sakitləşdirir.
İsti Kompres: Əgər ağrı əzələ gərginliyindən (məsələn, beldə sinir sıxılması) qaynaqlanırsa, isti su torbası qan dövranını artıraraq rahatlıq gətirir.
Soyuq Kompres: Əgər nahiyədə iltihab və ya şişkinlik varsa, 10-15 dəqiqə buz tətbiq etmək ağrı siqnallarını keyidə bilər.
Yüngül Dartınma və Hərəkət
Hərəkətsizlik sinir ağrısını pisləşdirir. Siniri sıxılmadan qurtarmaq üçün:
Sinir Sürüşdürmə Məşqləri: Məsələn, oturaq siniri (siyatik) ağrıyırsa, kürəyi üstə uzanıb ayağı yavaşca qaldırıb-endirmək sinirin yolunu rahatlada bilər.
Qısa Gəzintilər: Gündə 10-15 dəqiqə yavaş templə gəzmək bədəndə təbii ağrıkəsici olan endorfin ifrazını artırır.
Rahatlıq və Mövqe Seçimi
Yuxu Mövqeyi: Əgər belinizdə sinir ağrısı varsa, dizlərinizin altına yastıq qoyaraq uzanın. Yan yatırsınızsa, dizlərinizin arasına yastıq qoyun. Bu, onurğadakı təzyiqi azaldır.
Boş Geyimlər: Sinir ağrısı olan nahiyəyə toxunuş belə ağrı verə bilər (alodiniya). Buna görə pambıq və bol geyimlərə üstünlük verin.
Tez-tez verilən suallar
1. Sinir ağrıları tamamilə sağalırmı?
Ağrının səbəbindən asılı olaraq bəli. Məsələn, vitamin çatışmazlığından və ya müvəqqəti sıxılmadan qaynaqlanan ağrılar düzgün müalicə ilə tamamilə keçə bilər. Lakin diabet kimi xroniki xəstəliklərdə məqsəd ağrını minimuma endirmək və irəliləməsinin qarşısını almaqdır.
2. Hansı vitamin çatışmazlığı sinir ağrısına səbəb olur?
Əsasən B12 vitamini çatışmazlığı sinirlərin qoruyucu qatını zədələyərək uyuşma və yanma tipli ağrılara səbəb olur. Həmçinin B1, B6 və D vitamini əskikliyi də sinir sağlamlığına mənfi təsir edir.
3. Bel yırtığı ayaqda necə sinir ağrısı yaradır?
Bel nahiyəsindən çıxan oturaq siniri (siyatik) yırtıq tərəfindən sıxıldıqda, ağrı beldən başlayaraq budun arxası ilə topuğa qədər yayılır. Bu, klassik bir sinir sıxılması ağrısıdır.
5. Sinir ağrıları üçün hansı həkimə müraciət etməli?
Sinir sistemi ilə bağlı bütün problemlər üçün ilk növbədə Nevroloq qəbuluna getməlisiniz. Ağrının növünə görə o, sizi Fizioterapevt və ya Alqoloq (Ağrı mütəxəssisi) yanına yönləndirə bilər.