Depressiya sadəcə “pis əhval-ruhiyyə” deyil, milyonlarla insana fiziki və emosional olaraq təsir edən ciddi bir tibbi vəziyyətdir. Bəzən ənənəvi depressiya müalicəsi üsulları, məsələn, dərman terapiyası və ya psixoterapiya, hər kəs üçün eyni dərəcədə təsirli olmur və ya arzuolunmaz yan təsirlərə səbəb olur.
Xoşbəxtlikdən, elm və texnologiyanın inkişafı sayəsində üfüqdə yeni və güclü bir ümid işığı yaranıb: Transkranial Maqnit Stimulyasiyası (TMS) terapiyası.
Bu bloq yazısında, depresiyanın müalicəsində inqilab hesab edilən TMS terapiyasının nə olduğunu, necə işlədiyini, üstünlüklərini və kimlər üçün ideal bir seçim olduğunu detallı şəkildə araşdıracağıq.
TMS terapiya nədir?
Transkranial Maqnit Stimulyasiyası (TMS), beyindəki əhval-ruhiyyəyə nəzarət edən sinir hüceyrələrini (neyronları) stimullaşdırmaq üçün maqnit sahələrindən istifadə edən, qeyri-invaziv (cərrahi müdaxilə tələb etməyən) bir müalicə metodudur.
Prosedur zamanı xüsusi bir cihaz başın dərisinə yaxın yerləşdirilir və qısa, güclü maqnit impulsları yaradaraq beynin hədəf bölgəsindəki neyronların aktivliyini tənzimləyir.
Sadə dillə desək, TMS, depresiya səbəbindən fəaliyyəti azalmış beyin bölgələrini yenidən “oyatmaq” və “kalibrləmək” üçün bir vasitədir. Bu prosedur ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən təsdiqlənmiş, təhlükəsiz və effektiv bir müalicədir.
Depressiyanın müalicəsində TMS terapiya necə işləyir?
Depresiya zamanı beynin əhval-ruhiyyə, qərar vermə və özünənəzarət kimi funksiyalardan məsul olan prefrontal korteks adlanan hissəsində sinir hüceyrələrinin fəaliyyəti zəifləyir. Antidepresantlar bütün bədənə təsir edərək bu kimyəvi balansı bərpa etməyə çalışır.
TMS isə daha hədəfli bir yanaşma təklif edir:
- Hədəfli Stimulyasiya: TMS cihazı birbaşa prefrontal korteks üzərində fokuslanır.
- Maqnit İmpulsları: Cihaz tərəfindən yaradılan maqnit impulsları kəllə sümüyündən asanlıqla keçərək kiçik elektrik cərəyanları yaradır.
- Neyronların Aktivləşməsi: Bu cərəyanlar passivləşmiş neyronları stimullaşdırır, onların yenidən aktiv şəkildə bir-biri ilə əlaqə qurmasına səbəb olur.
- Neyrotransmitterlərin Buraxılması: Aktivləşən neyronlar serotonin, dopamin və norepinefrin kimi əhval-ruhiyyəni tənzimləyən neyrotransmitterlərin sərbəst buraxılmasını təşviq edir.
Bu proses zamanla beynin həmin bölgəsindəki normal fəaliyyəti bərpa edir və depresiya simptomlarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına gətirib çıxarır.
TMS müalicə prosesi: Sizi nə gözləyir?
TMS müalicəsi ambulator şəraitdə aparılır və xəstəxanada qalmağı tələb etmir. Proses adətən aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- İlk Konsultasiya: Həkiminiz sizin tibbi tarixçənizi qiymətləndirir və TMS-in sizin üçün uyğun olub-olmadığına qərar verir.
- İlk Seans (Motor Eşikinin Təyini): İlk seansda həkim, sizin üçün doğru maqnit impuls gücünü təyin etmək üçün cihazı kalibrləyir. Bu, tamamilə ağrısız bir prosesdir.
- Müalicə Seansları: Tipik bir müalicə kursu 4-6 həftə davam edir və həftədə 5 gün aparılır. Hər seans təxminən 20-40 dəqiqə çəkir.
- Seans Zamanı: Prosedur zamanı tamamilə oyaq vəziyyətdə, rahat bir kresloda əyləşirsiniz. Başınıza yüngül bir “tıqqıltı” səsi və hissi gələ bilər, lakin bu, ağrıya səbəb olmur. Seansdan dərhal sonra gündəlik fəaliyyətinizə (işə, evə, avtomobil idarə etməyə) qayıda bilərsiniz.
TMS terapiyanın üstünlükləri nələrdir?
TMS terapiyası, xüsusilə dərman müalicəsinə cavab verməyən şəxslər üçün bir çox üstünlüklərə malikdir:
- Dərmansız Müalicə: Sistemli yan təsirlərə (çəki artımı, yuxululuq, mədə-bağırsaq problemləri) səbəb olan dərmanlardan istifadə edilmir.
- Yüksək Effektivlik: Klinik tədqiqatlar göstərir ki, müalicəyə davamlı depresiyası olan xəstələrin böyük bir hissəsi TMS-dən fayda görür.
- Minimal Yan Təsirlər: Ən çox rast gəlinən yan təsirlər müvəqqəti və yüngüldür (məsələn, baş ağrısı və ya baş dərisində narahatlıq).
- Təhlükəsiz və Qeyri-invaziv: Anesteziya və ya cərrahi müdaxilə tələb olunmur.
- Həyat Keyfiyyətinin Artması: Simptomların azalması ilə birlikdə xəstələrin enerji səviyyəsi, konsentrasiyası və ümumi həyat keyfiyyəti yüksəlir.
Kimlər TMS terapiya üçün uyğun namizəddir?
TMS terapiyası aşağıdakı şəxslər üçün tövsiyə edilə bilər:
- Böyük depressiv pozuntudan əziyyət çəkən şəxslər.
- Ən azı bir antidepresant dərman müalicəsinə adekvat cavab verməyənlər.
- Antidepresantların yan təsirlərinə dözümsüzlük göstərən xəstələr.
- Dərmansız müalicə üsuluna üstünlük verənlər.
Vacib Qeyd: Başında metal implantlar (məsələn, anevrizma klipləri, stentlər, koxlear implantlar) və ya kardiostimulyator olan şəxslərə TMS terapiyası tətbiq edilə bilməz.
Tez-tez verilən suallar
1. TMS müalicəsi ağrılıdırmı?
Xeyr, ağrılı deyil. Bəzi xəstələr seans zamanı baş dərisində yüngül bir tıqqıltı və ya gərginlik hiss edə bilər, lakin bu, adətən bir neçə seansdan sonra azalır.
2. Nəticələri nə zaman görəcəyəm?
Nəticələr fərdidir. Bəzi xəstələr ilk 2-3 həftədə yaxşılaşma hiss etməyə başlayır, lakin tam təsirin görülməsi üçün müalicə kursunu bitirmək vacibdir.
3. TMS terapiyasının təsiri qalıcıdırmı?
Bir çox xəstə üçün TMS-in təsiri uzunmüddətlidir. Bəzən simptomların geri qayıtmaması üçün həkim tərəfindən dəstəkləyici seanslar təyin edilə bilər.
4. TMS və Elektroşok Terapiyası (EKT) eyni şeydir?
Xeyr, tamamilə fərqlidir. EKT anesteziya altında aparılır və beyində qəsdən qıcolma yaradır. TMS isə anesteziya tələb etmir, qıcolmalara səbəb olmur və yan təsirləri daha azdır.
Depressiya ilə mübarizə çətin bir yol ola bilər, lakin bu yolda tək deyilsiniz. TMS terapiyası kimi innovativ müalicə üsulları, ənənəvi metodlardan fayda görməyən insanlar üçün real və effektiv bir çıxış yolu təqdim edir. Bu, beynin özünü sağaltma gücünü hərəkətə gətirən, dərmansız və təhlükəsiz bir texnologiyadır.
Əgər siz və ya yaxınınız depresiya ilə mübarizə aparırsa və fərqli bir həll yolu axtarırsınızsa, TMS terapiyası haqqında bir mütəxəssislə danışmaqdan çəkinməyin. Sağlamlığınız üçün doğru addımı atmaq, daha parlaq və xoşbəxt bir gələcəyə açılan qapı ola bilər.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.