Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Gündəlik həyatımızda bəzən qəfil gələn, elektrik vurması kimi kəskin və dözülməz ağrılarla qarşılaşırıq. Bu ağrılar çox vaxt sinir sisteminin bir siqnalı olur.
Tibb elmində bu vəziyyət nevralgiya adlanır. Bəs, nevralgiya nədir? Nevralgiya əlamətləri hansı hallarda özünü daha qabarıq büruzə verir?
Nevralgiya — bir və ya bir neçə sinirin zədələnməsi, sıxılması və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranan kəskin, yandırıcı və bəzən bıçaq sancması kimi hiss olunan ağrıdır.
Bu, bir xəstəlikdən daha çox, sinir sistemindəki bir problemin simptomudur. Nevritdən (sinir iltihabı) fərqli olaraq, nevralgiya zamanı sinirin özündə ciddi struktur dəyişikliyi olmaya bilər, lakin ötürülən sinir ağrı siqnalları olduqca şiddətlidir.
Ağrı adətən müəyyən bir sinirin yayılma zonası boyunca hiss olunur. Məsələn, üz nahiyəsindədirsə, bu, üçlü sinir nevralgiyası, qabırğa arasındadırsa, qabırğarası nevralgiya adlanır.
Hər bir pasiyent nevralgiyanı fərqli təsvir etsə də, nevralgiya əlamətləri üçün xarakterik olan ümumi cəhətlər mövcuddur:
Qəfil və Şiddətli Ağrı: Ağrı sanki “elektrik şoku” kimi gəlir. Bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər davam edə bilər.
Lokalizasiya: Ağrı yalnız zədələnmiş sinirin keçdiyi nahiyədə olur. Məsələn, sağ tərəfli üçlü sinir nevralgiyasında ağrı sol tərəfə keçmir.
Tətikləyici Faktorlar (Triggers): Bəzən adi bir toxunuş, soyuq hava, yemək çeynəmək və ya hətta gülmək ağrı tutmasını başlada bilər.
Daimi Sızıldama: Kəskin tutmalar arası dövrdə həmin nahiyədə daimi bir narahatlıq və ya küt ağrı qala bilər.
Həssaslıq: Dərinin həmin hissəsi ya həddən artıq həssas olur (hiperesteziya), ya da əksinə, keyimə hissi yaranır.
Nevralgiya bədənin müxtəlif nahiyələrində yarana bilər. Ən geniş yayılmış formaları aşağıdakılardır:
Bu, bəlkə də nevralgiyanın ən ağrılı növüdür. Üzün hissi qavrayışını təmin edən üçlü sinirin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Diş fırçalamaq, makiyaj etmək və ya danışmaq dözülməz ağrılara səbəb olur. Çox vaxt diş ağrısı ilə qarışdırılır və pasiyentlər səhvən sağlam dişlərini çəkdirirlər.
Döş qəfəsi nahiyəsində yaranan ağrıdır. Qabırğalar arasından keçən sinirlərin sıxılması nəticəsində baş verir. Bu ağrı çox vaxt ürək tutması (infarkt) ilə qarışdırılır, çünki nəfəs alarkən və ya öskürərkən şiddətlənir.
Dəmrov (kəmərləyici dəmrov) xəstəliyindən sonra yaranan bir ağırlaşmadır. Dəridəki səpkilər sağalsa da, sinir ucları zədəli qaldığı üçün aylarla, hətta illərlə ağrı davam edə bilər.
Bel nahiyəsindən başlayıb ayağın dabanına qədər uzanan ağrıdır. Adətən onurğa yırtıqları və ya sinir sıxılmaları səbəbindən yaranır.
Sinir ağrıları durub-dururkən yaranmır. Bunun arxasında duran əsas tibbi səbəblər bunlardır:
Mexaniki Sıxılma: Şişlər, genişlənmiş qan damarları və ya sümük çıxıntıları siniri sıxa bilər.
İnfeksiyalar: Virus infeksiyaları (məsələn, Herpes zoster) sinir liflərini zədələyir.
Travmalar: Qəzalar və ya əməliyyat sonrası çapıq toxumaları sinirə təzyiq edə bilər.
Diabet: Qanda şəkərin yüksək olması sinirlərin qidalanmasını pozur (diabetik neyropatiya).
Vitamin Çatışmazlığı: Xüsusilə B1, B6 və B12 vitaminlərinin azlığı sinir örtüyünün (miyelinin) zəifləməsinə səbəb olur.
Əgər sizdə nevralgiya əlamətləri varsa, ilk növbədə nevroloqa müraciət etməlisiniz.
Həkim ağrının xarakterini öyrəndikdən sonra aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya): Sinirin damar və ya şiş tərəfindən sıxılıb-sıxılmadığını görmək üçün.
EMQ (Elektromioqrafiya): Sinirlərin elektrik keçiriciliyini yoxlamaq üçün.
Qan Analizləri: Şəkərli diabet və ya iltihabi prosesləri istisna etmək üçün.
Nevralgiya müalicəsi fərdidir və ağrının səbəbindən asılıdır. Müalicənin əsas məqsədi ağrı tutmalarını dayandırmaq və sinir funksiyasını bərpa etməkdir.
Adi ağrıkəsicilər (analgin, aspirin) nevralgiya zamanı çox vaxt effekt vermir. Həkimlər adətən aşağıdakıları təyin edirlər:
Antikonvulsantlar: Sinir impulslarının həddən artıq ötürülməsini bloklayan dərmanlar.
Antidepressantlar: Xroniki ağrı siqnallarını beyində modulyasiya etmək üçün.
Vitamin Terapiyası: Sinir liflərini bərpa edən B qrupu vitaminləri.
Nevralgiya zamanı fizioterapiya müalicənin ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Əgər dərman preparatları əsasən ağrı siqnallarını bloklamağa xidmət edirsə, fizioterapevtik üsullar zədələnmiş nahiyədə qan dövranını yaxşılaşdırır, iltihabı azaldır və sinir liflərinin regenerasiyasını (bərpasını) sürətləndirir.
Elektrofarez: Dərmanların elektrik cərəyanı ilə birbaşa ağrı nahiyəsinə yeridilməsi.
Maqnitoterapiya: İltihabı və ödemi azaldır.
Akupunktura (İynəbatırma): Sinir sonluqlarının stimullaşdırılması üçün effektivdir.
Əgər konservativ müalicə nəticə vermirsə və sinir damar tərəfindən ciddi sıxılırsa, mikrovaskulyar dekompressiya kimi cərrahi əməliyyatlar icra oluna bilər.
Nevralgiyanın yaranma riskini azaltmaq üçün bir neçə sadə qaydaya əməl etmək olar:
Soyuqdan Qorunun: Xüsusilə üz və bel nahiyəsini kəskin temperatur dəyişikliklərindən və skvoznyaklardan (yelçəkmə) qoruyun.
Düzgün Qidalanma: B qrupu vitaminləri ilə zəngin qidalar (qoz-fındıq, paxlalılar, ət, yumurta) istehlak edin.
Hərəkətlilik: Onurğa sağlamlığını qorumaq üçün müntəzəm gimnastika və üzgüçülük faydalıdır.
Vaxtında Müalicə: Virus infeksiyalarını (məsələn, qripi və ya herpesi) ayaqüstü keçirməyin, vaxtında müalicə alın.
Qabırğarası nevralgiya zamanı ağrı nəfəs alanda, dönəndə və ya öskürəndə kəskinləşir. Ürək ağrısı (angina pektoris) isə adətən fiziki gərginlik zamanı yaranır, döş sümüyü arxasında sıxıcı xarakter daşıyır və bədən hərəkəti ilə birbaşa bağlı olmur.
Müasir tibb bu xəstəliyi nəzarət altına almağa imkan verir. Düzgün dərman müalicəsi və ya lazım gəldikdə cərrahi müdaxilə ilə pasiyentlər illərlə ağrısız bir həyat sürə bilərlər. Lakin tam profilaktika üçün həyat tərzinə diqqət etmək vacibdir.
Kəskin tutma zamanı ağrıyan nahiyəni isti saxlamaq (isti quru dəsmal ilə) və kəskin hərəkətlərdən qaçmaq lazımdır. Lakin özbaşına müalicə (xüsusilə isti kompreslər iltihab varsa zərərli ola bilər) təhlükəlidir, mütləq nevroloq həkimlə məsləhətləşin.
Bəli, sinir sistemi birbaşa emosional vəziyyətlə bağlıdır. Güclü stres və gərginlik sinir impulslarının həssaslığını artıraraq nevralgiya tutmalarını tetikləyə bilər.
Sinir sağlamlığı üçün B1 (tiamin), B6 (piridoksin) və B12 (siyanokobalamin) vitaminləri kritik rol oynayır. Bu vitaminlər sinir örtüyünü qoruyur və regenerasiyanı sürətləndirir.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.