Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Müasir tibbin inkişafına baxmayaraq, bəzi xəstəliklər hələ də cəmiyyət üçün ciddi təhlükə mənbəyi olmağa davam edir. Bunlardan biri də xalq arasında “beyin qişası iltihabı” kimi tanınan meningitdir.
Bir çox insanı düşündürən əsas suallar bunlardır: Meningit nədir? Meningit necə yaranır? Bu xəstəlik xüsusilə uşaqlar və gənclər arasında sürətlə inkişaf edə bildiyi üçün vaxtında diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Meningit — beyni və onurğa beynini əhatə edən qoruyucu pərdələrin (meninges) iltihablanmasıdır. Bu iltihablanma beyin mayesinin (likvor) infeksiyaya yoluxması nəticəsində baş verir.
Meningit tək bir xəstəlik deyil, fərqli törədicilər tərəfindən yaradılan klinik bir vəziyyətdir. İltihab nəticəsində beyin toxuması sıxılır, qan dövranı pozulur və müdaxilə edilmədikdə ağır nevroloji fəsadlara, hətta ölümə səbəb ola bilər.
Məsələnin ən kritik tərəfi meningit necə yaranır sualının cavabındadır. Meningit, adətən, orqanizmdəki başqa bir infeksiya ocağından mikrobların qan vasitəsilə beyin qişalarına çatması ilə yaranır. Lakin birbaşa yoluxma yolları da mövcuddur.
Bu, ən təhlükəli formadır. Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae və Haemophilus influenzae kimi bakteriyalar buna səbəb olur. Bakteriyalar tənəffüs yolları ilə bədənə daxil olur və qan dövranı ilə beyin qişalarına çatır.
Bakterial formaya nisbətən daha yüngül keçir. Enteroviruslar, herpes virusu və qrip virusları tərəfindən törədilir. Çox vaxt öz-özünə sağalsa da, immuniteti zəif olanlarda ciddi fəsadlar verə bilər.
Nadir hallarda rast gəlinir. Adətən QİÇS (AİDS) və ya xərçəng müalicəsi alan, immuniteti kəskin aşağı düşmüş şəxslərdə inkişaf edir.
Bəzən meningit mikroblar olmadan da yarana bilər. Kəllə-beyin travmaları, bəzi beyin əməliyyatları, dərman allergiyaları və ya xərçəngin müəyyən növləri beyin qişalarında iltihab reaksiyası doğura bilər.
Meningiti digər infeksiyalardan ayıran spesifik əlamətlər vardır.
Simptomlar qəfildən başlayır və saatlar içində ağırlaşır:
Yüksək qızdırma: Titrəmə ilə müşayiət olunan qəfil temperatur artımı.
Dözülməz baş ağrısı: Adi ağrıkəsicilərin təsir etmədiyi, kəllədaxili təzyiqin artması ilə yaranan ağrı.
Ənsə əzələlərinin rigidliyi: Xəstə çənəsini sinəsinə toxundura bilmir, boyun hərəkətləri məhdudlaşır.
İşığa həssaslıq (Fotofobiya): Parlaq işıq gözləri ağrıdır və narahatlıq yaradır.
Ürəkbulanma və fəvvarəvari qusma: Yeməkdən asılı olmayan qusma.
Səpkilər: Meningokokk infeksiyası zamanı bədəndə sıxdıqda itməyən bənövşəyi-qırmızı ləkələr yaranır.
Əgər bir şəxsdə meningit şübhəsi varsa, vaxt itirmədən təcili yardıma müraciət edilməlidir.
Xəstəxanada aşağıdakı prosedurlar tətbiq olunur:
Likvor punksiyası (Lombar punksiya): Bel nahiyəsindən onurğa beyin mayesi nümunəsi götürülür. Bu, diaqnoz üçün “qızıl standart”dır. Mayenin rəngi, tərkibindəki hüceyrələrin sayı və şəkərin miqdarı meningitin növünü təyin edir.
Qan analizləri: İltihab göstəricilərini və bakteriyaların qanda olub-olmadığını yoxlamaq üçün.
KT və ya MRT: Beyində şişkinlik və ya abses olub-olmadığını görmək üçün görüntüləmə üsullarından istifadə edilir.
Meningitin müalicəsi mütləq stasionar şəraitdə, yəni xəstəxanada aparılmalıdır.
Müalicə növü törədicidən asılıdır:
Bakterial meningitdə: Təcili olaraq damardaxili yüksək dozalı antibiotiklər təyin edilir.
Viral meningitdə: Adətən spesifik antivirus dərmanlar və simptomatik müalicə (ağrıkəsici, bol maye) kifayət edir.
Ödem əleyhinə müalicə: Beyin şişkinliyini azaltmaq üçün kortikosteroidlərdən istifadə oluna bilər.
“Meningit necə yaranır?” sualını bildikdən sonra, ondan qorunma yollarını bilmək daha asandır:
Peyvəndləmə: Ən effektiv üsuldur. Meningokokk, pnevmokokk və Hib peyvəndləri uşaqları və risk qrupundakı böyükləri qoruyur.
Gigiyena qaydaları: Əlləri tez-tez yumaq, ümumi qab-qacaqdan istifadə etməmək.
İmmuniteti gücləndirmək: Sağlam qidalanma və yuxu rejimi orqanizmin infeksiyalara qarşı müqavimətini artırır.
Meningit peyvəndi — beyni və onurğa beynini əhatə edən qişaların iltihabına (meningitə) səbəb olan spesifik bakteriya və viruslara qarşı orqanizmdə immunitet yaradan bioloji preparatdır.
Meningit çox vaxt sürətlə inkişaf etdiyi və ağır fəsadlar (eşitmə itkisi, beyin zədələnməsi, hətta ölüm) törətdiyi üçün, peyvəndləmə bu xəstəlikdən qorunmağın ən effektiv yoludur.
Bəli, xüsusilə bakterial və viral meningit növləri yoluxucudur. İnfeksiya asqırma, öskürmə, öpüşmə və ya yaxın təmas zamanı tüpürcək damcıları vasitəsilə keçir. Xəstə insanla eyni otaqda uzun müddət qalmaq yoluxma riskini artırır.
Körpələrdə simptomlar daha qeyri-müəyyən ola bilər. Onlarda boyun sərtliyi əvəzinə bıngıldağın qabarması, davamlı ağlama (susturulmayan ağlama), qidalanmadan imtina və bədənin həddindən artıq süst olması müşahidə edilir.
Vaxtında müalicə olunmayan meningit eşitmə itkisinə, yaddaş problemlərinə, öyrənmə çətinliyinə, epilepsiyaya (qıcolmalar) və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilər. Lakin erkən müdaxilə ilə tam sağalma mümkündür.
Xeyr, baş ağrısı və qızdırma bir çox virus infeksiyasında (məsələn, qrip) rast gəlinir. Lakin bu simptomlara boyun ağrısı, qusma və işığa qarşı dözümsüzlük əlavə olunarsa, bu artıq ciddi siqnaldır və meningit şübhəsi yaradır.
Peyvəndlərin növündən asılı olaraq qoruyuculuq müddəti dəyişir. Bəzi peyvəndlər uşaqlıq dövründə vurulur, bəziləri isə (məsələn, tələbə yataqxanalarında qalanlar və ya həcc ziyarətinə gedənlər üçün) müəyyən fasilələrlə təkrarlana bilər.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.