Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Şüuraltı, fərdin şüurlu fərqindəliyi xaricində qalan, lakin davranışlarına, inanclarına və fiziki sağlamlığına birbaşa təsir edən zehni proseslərin cəmidir.
Tibbi və psixoloji nöqteyi-nəzərdən şüuraltı, bir növ “avtomatik pilot” funksiyasını yerinə yetirir. O, doğulduğumuz andan etibarən yaşadığımız hər bir təcrübəni, qorxunu, sevinci və vərdişi arxivləyən nəhəng bir məlumat bazasıdır.
Psixologiyanın atası sayılan Ziqmund Freyd, insan zehnini tez-tez bir buzdağına bənzədirdi. Suyun üzərində qalan kiçik hissə şüur, suyun altında qalan nəhəng kütlə isə şüuraltıdır.
Şüur, hazırda fərqində olduğunuz hər şeydir. Bu sətirləri oxumağınız, analiz etməyiniz və məntiqi nəticələr çıxarmağınız şüurun işidir. O, iradə və müvəqqəti yaddaşla işləyir.
Şüuraltı isə 7/24 işləyən, heç vaxt yatmayan bir sistemdir. Ürək döyüntülərimizdən tutmuş, travmatik xatirələrimizə qədər hər şey burada saxlanılır. Şüuraltı mühakimə etmir, sadəcə qəbul edir və tətbiq edir.
Şüuraltı düşüncə tərzi əsasən 0-7 yaş aralığında formalaşır. Bu dövrdə uşaq beyni “Theta” dalğasındadır, yəni bir növ hipnoz vəziyyətindədir.
Bu yaşda valideynlərdən, müəllimlərdən və ətraf mühitdən gələn hər bir mesaj tənqid olunmadan birbaşa şüuraltıya yazılır.
Travmalar: Keçmişdə yaşanan mənfi hadisələr illər sonra fərqli qorxular (fobiyalar) kimi üzə çıxa bilər.
Təkrarlanan Davranışlar: Bir işi dəfələrlə təkrar etdikdə (məsələn, maşın sürmək), o artıq şüuraltı tərəfindən idarə olunmağa başlayır.
Mədəni və Sosial Kodlar: Cəmiyyətin bizə diktə etdiyi “düzgün” və “səhv” anlayışları şüuraltı filtrimizə çevrilir.
Tibbi nöqteyi-nəzərdən şüuraltı təkcə düşüncələrimizlə məhdudlaşmır; o, həm də Vegetativ Sinir Sistemini idarə edir. Bu isə o deməkdir ki, şüuraltınızda olan bir narahatlıq birbaşa fiziki xəstəliklərə yol aça bilər.
Şüuraltında basdırılmış qəzəb, stress və ya kədər bədəndə aşağıdakı problemlər şəklində təzahür edə bilər:
Mədə-bağırsaq problemləri (qastrit, kolit)
Xroniki baş ağrıları və miqren
Dəri xəstəlikləri (ekzema, psoriaz)
Yuxu pozğunluqları və panik atak
Bu vəziyyətlərdə yalnız fiziki simptomları müalicə etmək kifayət deyil; kökdə duran şüuraltı səbəbləri də araşdırmaq lazımdır.
Şüuraltı dəyişməz deyil. “Neyroplastiklik” sayəsində beyin yeni neyron əlaqələri qura bilir.
Budur şüuraltıya müsbət təsir etməyin bəzi yolları:
Affirmasiyalar (Təsdiqlər): Şüuraltı təkrarları sevir. Müsbət cümlələri (məsələn: “Mən özümə güvənirəm”) mütəmadi olaraq təkrar etmək köhnə neqativ kodları yeniləri ilə əvəz edə bilər.
Meditasiya və Vizualizasiya: Beyni sakitləşdirərək şüuraltı ilə əlaqə qurmağın ən effektiv yoludur.
Klinik Psixoterapiya: Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT) və ya EMDR kimi metodlar şüuraltı blokadaları aradan qaldırmaq üçün tibbi olaraq sübut edilmiş üsullardır.
Yuxu Önizləməsi: Yuxuya getməzdən bir neçə dəqiqə əvvəl beyin daha qəbulatlı olur. Bu müddətdə müsbət düşünmək şüuraltı tərəfindən daha tez mənimsənilir.
Bəli, şüuraltı mesajlar (subliminal mesajlar) şüurlu zəkanın fərq etmədiyi sürətlə və ya tezlikdə beyinə ötürülən məlumatlardır.
Onlar birbaşa qərar vermə prosesinə təsir etməsə də, müəyyən istəkləri və ya meylləri tetikləyə bilər. Lakin onların təsiri çox vaxt şişirdilir; güclü iradə və fərqindəlik bu təsirləri minimuma endirə bilər.
Tibbi mənada “təmizlənmə” yox, “yenidən proqramlaşdırma” termini daha doğrudur. Keçmiş xatirləri silmək mümkün deyil, lakin həmin xatirələrə yüklədiyimiz emosional yükü dəyişmək mümkündür. Peşəkar psixoloji dəstək ilə mənfi şüuraltı kodlar neytrallaşdırıla bilər.
Bəli, yuxular şüuraltı düşüncənin rəmzlər vasitəsilə bizimlə əlaqə qurma üsuludur. Gün ərzində basdırdığımız qorxular, arzular və həll olunmamış problemlər yuxularda vizuallaşır. Yuxu analizi insanın daxili aləmini anlamaq üçün vacib bir vasitədir.
Panik atak çox vaxt şüuraltının keçmişdə yaşadığı bir təhlükəni indiki zamanla eyniləşdirməsi nəticəsində yaranır. Bədən “döyüş və ya qaç” rejimini aktivləşdirir, halbuki görünən bir təhlükə yoxdur. Bu, şüuraltındakı yanlış “təhlükə siqnalı”nın nəticəsidir.
Uşaqlara verilən “sən bacarıqsızsan”, “diqqətli ol, yıxılarsan” kimi mənfi komandalar onların şüuraltında ömürlük qorxu və özünəinam çatışmazlığı yaradır. Bunun əvəzinə, dəstəkləyici, sevgi dolu və təhlükəsizlik hissi verən bir mühit yaradılmalıdır.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.