Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və tibbi məsləhət, diaqnoz və ya müalicəni əvəz etmir.
Bel və boyun ağrıları müasir dövrün ən yayılmış sağlamlıq problemlərindən biridir. Gün boyu masa arxasında oturmaq, hərəkətsiz həyat tərzi və ya qəfil ağır qaldırma hərəkətləri onurğa sütununda ciddi fəsadlara yol aça bilir. Bu fəsadların ən geniş yayılanı isə xalq arasında “bel yırtığı” kimi tanınan fəqərəarası disk yırtığıdır.
Uzun illər boyu bu diaqnoz qoyulan xəstələr üçün əsas çıxış yolu ağır dərmanlar və ya riskli cərrahiyyə əməliyyatları hesab olunurdu. Lakin tibb yerində saymır. Bu gün fəqərəarası disk yırtığı müalicəsi və rPMS terapiya anlayışları yan-yana gəldikdə, xəstələr üçün ağrısız və əməliyyatsız yeni bir ümid işığı yaranır.
Onurğa sütunumuz fəqərə adlanan sümüklərdən və onların arasında yerləşən, amortizator rolunu oynayan disklərdən ibarətdir. Bu disklərin xarici təbəqəsi sərt, daxili hissəsi isə jele kimi yumşaq maddədən (nüvədən) ibarətdir.
Disk yırtığı, bu disklərin xarici halqasının zədələnməsi və daxili mayenin xaricə sızaraq onurğa beynindən keçən sinirləri sıxması nəticəsində yaranır.
Sinirlərin sıxılması yalnız beldə və ya boyunda lokallaşmış ağrıya səbəb olmur. Bu vəziyyət, zədələnmiş sinirin getdiyi yol boyunca – qollara və ya ayaqlara yayılan ağrılara, keyiməyə, qarışqa gəzintisi hissinə və əzələ zəifliyinə gətirib çıxarır.
Yaş amili: Yaş artdıqca disklər elastikliyini itirir və daha tez zədələnir.
Həyat tərzi: Oturaq iş rejimi və ya əksinə, çox ağır fiziki iş.
Çəki: Artıq çəki onurğaya düşən yükü artırır.
Genetik meyillilik: Ailədə bu xəstəliyin olması riski artırır.
Keçmişdə disk yırtığı diaqnozu qoyulduqda, xəstələrə əsasən uzunmüddətli yataq rejimi, güclü ağrıkəsicilər və ya korsetlərdən istifadə tövsiyə olunurdu. Əgər bunlar kömək etməzdisə, cərrahi müdaxilə qaçılmaz olurdu.
Əlbəttə ki, bəzi kəskin hallarda (məsələn, “at quyruğu” sindromu və ya ayaqda iflic əlamətləri olduqda) əməliyyat mütləqdir. Lakin statistikaya görə, disk yırtığı olan xəstələrin 90%-dən çoxu əməliyyatsız sağala bilir.
Məhz bu nöqtədə fəqərəarası disk yırtığı müalicəsi və rPMS terapiya kombinasiyası önə çıxır. Bu metod, sadəcə ağrını kəsmək üçün deyil, onurğanı saxlayan əzələləri gücləndirmək və sinir keçiriciliyini bərpa etmək üçün istifadə olunur.
rPMS (Repetitive Peripheral Magnetic Stimulation) – yüksək intensivlikli maqnit sahəsi vasitəsilə periferik sinirlərin və əzələlərin stimulyasiya edilməsi metodudur. Bu, sadə bir fizioterapiya proseduru deyil; bu, texnologiyanın tibbə gətirdiyi ən güclü bərpa üsullarından biridir.
Çox vaxt xəstələr rPMS-i adi elektrik stimulyasiyası (TENS) ilə qarışdırırlar. Lakin aralarında nəhəng fərq var:
TENS (Elektrik cərəyanı): Dəri üzərinə yapışdırılan elektrodlarla işləyir. Cərəyan dərinin müqaviməti səbəbindən dərin əzələlərə çata bilmir, daha çox səthi ağrıları kəsmək üçün istifadə olunur.
rPMS (Maqnit sahəsi): Maqnit sahəsi dərini, piy qatını və sümükləri maneəsiz keçərək ən dərin əzələ qatlarına və sinir köklərinə qədər nüfuz edir. Bu, xəstəyə heç bir ağrı vermədən, ən dərin əzələlərin belə güclü şəkildə yığılıb-açılmasını təmin edir.
Fəqərəarası disk yırtığı müalicəsi və rPMS terapiya birləşməsinin uğurlu olmasının əsas səbəbi, bu metodun problemin kökünə təsir etməsidir. Disk yırtığının sağalması və ya simptomsuz hala gəlməsi üçün onurğa ətrafındakı dərin əzələlərin (multifidus əzələləri) güclü olması şərtdir.
Bu əzələlər onurğaya “təbii korset” rolunu oynayır. Lakin ağrı səbəbindən xəstə idman edə bilmir, hərəkətsizlik isə əzələləri daha da zəiflədir. rPMS bu “qapalı dairəni” qırır.
Disk yırtığı zamanı xəstənin aktiv idman etməsi çətin və bəzən təhlükəli ola bilər. rPMS cihazı, xəstə uzanmış vəziyyətdə ikən maqnit impulsları göndərərək onurğa ətrafı dərin əzələləri intensiv şəkildə işlədir.
Bir seans rPMS, həmin bölgə üçün saatlarla edilən məşqə bərabər effekt verə bilər. Güclənən əzələlər fəqərələri daha yaxşı tutur, diskə düşən yükü azaldır və yırtığın sinirə təzyiqini yüngülləşdirir.
rPMS terapiyası “Qapı Nəzarət Nəzəriyyəsi” (Gate Control Theory) prinsipi ilə işləyir. Yüksək tezlikli maqnit impulsları sinir liflərinə təsir edərək ağrı siqnallarının beyinə ötürülməsinin qarşısını alır.
Eyni zamanda, orqanizmdə təbii ağrıkəsici olan endorfinlərin ifrazını artırır. Xəstələr adətən ilk seanslardan sonra ağrının nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldığını hiss edirlər.
Sıxılmış sinir zamanla zədələnir və funksiyasını itirir. rPMS, zədələnmiş sinir liflərinin bərpasını sürətləndirir. Maqnit sahəsi həmçinin həmin bölgədə qan dövranını artırır. Yaxşı qan dövranı isə diskin qidalanması və iltihabın azalması üçün vacibdir.
Ağrı səbəbindən xəstələrdə hərəkət məhdudiyyəti yaranır (məsələn, əyilə bilməmək, boynu çevirə bilməmək). Spazm keçirmiş əzələlərin rPMS ilə boşaldılması (relaksasiyası) hərəkət sərbəstliyini bərpa edir.
Prosedur xəstə üçün olduqca rahat və konfortludur.
Hazırlıq: Xəstə xüsusi fizioterapiya masasına uzanır. Paltarları çıxarmağa ehtiyac yoxdur, çünki maqnit sahəsi geyim üzərindən də təsir edir.
Tətbiq: Həkim və ya fizioterapevt rPMS cihazının başlığını (applikatorunu) problemli bölgəyə (bel, boyun, ayaq) yerləşdirir.
Hissiyyat: Cihaz işə düşdükdə xəstə ağrı hiss etmir. Yalnız əzələlərin öz-özünə güclü şəkildə yığılıb-açıldığını və ya titrəyiş hiss edir. İntensivlik xəstənin dözümünə görə tənzimlənir.
Müddət: Bir seans adətən 15-30 dəqiqə davam edir.
Fəqərəarası disk yırtığı müalicəsi və rPMS terapiya aşağıdakı hallarda idealdır:
Bel və boyun disk yırtığı olanlar (kəskin və ya xroniki).
Radikulit və ya işias (ayağa vuran ağrılar) şikayəti olanlar.
Onurğa kanalının darlığı (stenoz) olan xəstələr (həkim nəzarəti ilə).
Əməliyyatdan qorxan və ya əməliyyata əks-göstərişi olanlar.
Onurğa əzələləri zəif olan və duruş pozğunluğu yaşayanlar.
Hər tibbi prosedur kimi, rPMS-in də tətbiq edilmədiyi hallar var:
Kardiostimulyatoru (ürək batareyası) olan xəstələr.
Bədənində metal implantlar olanlar (maqnit sahəsinə düşən bölgədə).
Hamiləlik dövrü.
Epilepsiya xəstələri.
Bel və boyun ağrıları həyat keyfiyyətinizi aşağı salmamalıdır. Unutmayın ki, “disk yırtığı” diaqnozu həyatın sonu və ya mütləq əməliyyat demək deyil. Müasir tibb bizə fəqərəarası disk yırtığı müalicəsi və rPMS terapiya kimi güclü, ağrısız və təhlükəsiz alternativlər təklif edir.
Özünüzü ağrıya məhkum etməyin. Dərin əzələlərinizi gücləndirərək, sinirlərinizi bərpa edərək sağlam və hərəkətli günlərinizə geri dönə bilərsiniz.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və tibbi məsləhət, diaqnoz və ya müalicəni əvəz etmir.